غارنوردی

زمین‌گردشگری یا ژئوتوریسم 

با توجه به توسعه صنعت گردشگری در ضمینه های مختلف، که سبب درآمد زائی و کاراقرینی در بخش های گوناگون شده است، این صنعت جایگاه خوبی در بین افراد مختلف جامعه پیدا کرده است. زمین‌گردشگری یا ژئوتوریسم یکی از شاخه های صنعت گردشگری است که غار یکی از شاخص های این صنعت می باشد را امروز به شما معرفی می کنیم.

زمین‌گردشگرییا ژئوتوریسم به انگلیسی 🙁 Geotourism) از دو بخش ژئو و توریسم تشکیل شده‌است بخش ژئو جاذبه‌های زمین شناسی، ژئومورفولوژی و میراث معدن‌کاری را شامل می‌شود و بخش توریسم آن به عنوان موضوعی چند رشته‌ای، تمامی زیرساختهای صنعت گردشگری از جمله تفسیر، مدیریت، اقامت، تورها و… شامل می‌شود و برخلاف اکوتوریسم که جاذبه های طبیعت جاندار را در مرکز توجه قرار داده است، این صنعت بطورکلی با جاذبه های طبیعت بی جان سروکار دارد.

مخاطبان زمین‌گردشگری نه تنها متخصصان و کارشناسان زمین شناسی و ژئومورفولوژی، بلکه گردشگران عادی و علاقه‌مندان طبیعت هستند. در جریان فعالیت‌های زمین‌گردشگری، بازدیدکنندگان ضمن بازدید از پدیده‌های زیبا و ویژه زمین شناسی و ژئومورفولوژی، با مبانی پیدایش آنها آشنا شده اهمیت وجودی آنها را درمی‌یابند.

گردشگری آگاهانه و مسئولانه در طبیعت با هدف تماشا و شناخت پدیده‌ها و فرایندهای زمین‌شناختی و آموختن نحوه شکل‌گیری و سیر تکامل آنهاست می توان گفت ژئوتوریسم به سرعت در دو دهه گذشته در سراسر جهان توسعه یافته است. که یکی از محبوب ترین بخش های آن ژئوتوریسم زیرزمینی است. که به خوبی قادر به جذب گردشگران و تولید درآمد و سرمایه گذاری می باشد، از قبیل گردشگری در معادن و بازدید غارها می تواند نشان از توسعه یافتگی و پذیرفته شدن توسط مردم باشد.

 

غار چیست و به چی ما غار میگوئیم

غارهای، حفره‌هایی هستند که بطور معمول بر اثر حل شدن سنگ‌ها با آب و ذوب شدن یخ‌ها ایجاد می‌شود.

بزرگترین و شگفت‌انگیزترین غارها در سنگ‌های آهکی بوجود آمده‌اند. بعضی غارها، فقط یک حفرهٔ کوچک‌اند که فقط یک نفر می‌تواند وارد آن شود. برخی دیگر، گذرگاه‌ها و اتاقک‌های تو در تو دارند.

به تمام سنگ‌هایی که بعد از تشکیل فضای غار بر اثر چکیدن آب‌های فرورو در کف و دیواره‌های غار بوجود می‌آید غارسنگ می‌گویند که معروف‌ترین آن‌ها چکنده (استالاکتیت) و چکیده (استالاگمیت) هستند. به دانش مطالعه غارها، غارشناسی گفته می‌شود.

غارها به طور کلی به دو دسته تقسیم می شوند :

۱- غارهای طبیعی  ۲-غارهای مصنوعی

تقسیم فضای غار از دهانه تا انتها بر اساس روشنایی و ارتباط با محیط بیرون

  1. ناحیه روشن یا ورودی  Photic (Light) zone or Entrance Endogean
  2. ناحیه گرگ و میش  Parahypogean (Twilight) zone  
  3. ناحیه تاریک  Hypogean Aphotic (Dark) zone

  ویژگی های غار

اصولاً غارها اکوسیستم های خاصی دارند و در مقایسه با محیط بیرون، در آنها شرایط ویژه و متفاوتی حاکم است. مثلاً از نظر ویژگی های هوا مانند میزان اکسیژن، دی اکسید کربن، رطوبت، ویژگی های خاک، آب، منابع و میزان انرژی، میزان نور در نقاط مختلف غار (از نور کم در ابتدای غار تا تاریکی مطلق در محیط حقیقی غار) و از نظر موجوداتی که در غار زندگی می کنند با محیط بیرون متفاوتند. در ارتباط با ویژگی های غار، در طی مراحل تکامل، سازش هایی در جانوران غارزی ایجاد شده و با توجه به این سازش ها، این جانوران به گروه هایی تقسیم شده اند که در این فصل به آنها اشاره می کنیم. در کل محیط غار محیط نسبتاً پایداری است.

هوای غار

ترکیب هوای غار در مقایسه با هوای بیرون متفاوت است. هوای موجود در غار معمولاً مقدار اکسیژن کمی دارد به جز غارهایی که چند دهانه دارند و دائماً با هوای بیرون در تعامل هستند. رطوبت هوای غار معمولاً بالاست. محیط غار در تابستان خنک تر و در زمستان گرم تر از محیط بیرون است و در طول سال تقریباً ویژگی های ثابتی دارد. البته میزان آب ورودی و خروجی غار بر اساس فصل بارش در طول سال می تواند بسیار متفاوت باشد

منابع انرژی و تغذیه در غار

در مورد ساختار اکوسیستم و انتقال انرژی در غار مطالعات کمی انجام شده است. در محیط غار نور وجود ندارد بنابر این تولید کننده های آن گیاهان سبز نیستند و فتوسنتزی صورت نمی گیرد. یکی از منابع مهم انرژی در غارها، گوآنوی (فضولات) خفاش ها می باشد که نقش بسیار مهمی در اکولوژی بسیاری از غارها دارد. بسیاری از موجودات از این فضولات تغذیه می کنند، بر روی آنها کلنی تشکیل می دهند، موجودات شکارگر در این گوآنوها (فضولات) به شکار می پردازند.

تنوع زیستی در غار

سالهای زیادی به غارها به عنوان اکوسیستم های فقیر از نظر تنوع زیستی و بیومس نگاه می شد. این دید ناشی از این امر بود که غارها را به عنوان محیطی فاقد تولید اولیه و دارای محدودیت فضا در نظر می گرفتند. علاوه بر این بسیاری از مطالعات در این خصوص در عرض های جغرافیایی  معتدل انجام شده اند که غارهای این مناطق در مقایسه با نواحی تروپیکال تنوع زیستی پایینی دارند. باکتری ها  (Bacteria)، قارچ ها (Fungi)، گل سنگ ها  (Lichens)، گیاهان(Plants)، پروتوزوآ  (Protozoan)، اسفنج ها (Porifera)، مرجانها (Cnidarians)، کرم های پهن  (Platyhelminthes)، کرم های حلقوی (Annelida)،  نرم تنان   (Mollusca)، سخت پوستان (Crustacea)، ماهی ها (Fishes)، پستانداران(Mammalia)،

انواع جانورانی که در غار یافت می شوند

غارزیان واقعی Troglobites Cave dwellers از این گروه میتوان به ماهی های غارزی، سمندرهای غارزی، انواع سخت پوستان،

غاردوستان یا غارزیان انتخابی Troglophiles Cave Lovers صدپایان، هزارپایان، عنکبوت ها،

غارزیان اتفاقی یا مهمانان تصادفی( ,Trogloxenes , Accidental)   Trogloxen Cave guests از این گروه، پستاندارانی از قبیل خفاش،

اهمیت غار و حفاظت از آن

غارها اهمیت زیادی دارند و نقش بسزایی در چرخه طبیعت دارند. از جنبه های اکولوژیک (زیست محیطی)، علمی، میراث فرهنگی، گرشگری و اقتصادی، غارها دارای ارزش بسیاری هستند. حفاظت از جانوران تروگلوبیت که بسیار نادرند و از ذخایر ارزشمند ژنتیکی هستند بسیار مهم است. انواع جانوران غارزی ارزشمندند از جمله خفاش ها که به عنوان شاخص های اکولوژیکی از سلامت زیست محیطی غار می باشند و نقش مهمی در اکولوژی غار بازی می کنند. غارها لانه ای برای پرورش نوزادان، محل تجمع و خواب زمستانی خفاش ها هستند. خفاش ها علاوه بر نقشی که در کنترل جمعیت حشرات در بیرون غار دارند در غار تولید گوانو(فضولات) می کنند که منبع غذایی بسیار مهمی برای انواع غارزیان است. بسیاری از جانوران غار وابسته به خفاش ها هستند.

آلودگی های صوتی و نوری، بسیاری از تخریب های انسانی مثل حفاری برای یافتن گنج در غار و به جا گذاشتن زباله در غار این محیط آسیب پذیر را تخریب می کند و باعث از بین رفتن خفاش ها و دیگر جانوران غارزی می شود. تخریب جنگل و محیط بیرون غار نیز چون باعث از بین رفتن حشرات و کاهش غذای خفاش ها می شود باعت تغییر در زنجیره غذایی گردیده و محیط زیست غار را به خطر می اندازد. آلوده شدن آب های تغذیه کننده مناطق کارستی توسط انسان و فعالیت هایش( آلودگی های شهری و مواد صنعتی و انواع کودهای شیمیایی) حیات آبزیان را در آبهای درون غار به خطر می اندازد  .

از نظر علمی،  بررسی غار کمک زیادی به پیشرفت علوم زمین شناسی، آب شناسی، زیست شناسی، تکامل، فسیل شناسی و تاریخ کرده است. با بررسی غارها، نقاشی ها، آثار بجای مانده و نوشته های دیواره غارها می توان جوامع انسانی گذشته، فرهنگ ها و جانوران باستانی را مطالعه کرد.

غارها می توانند منبع درآمد مهمی باشند. بسیاری از غارها ارزش توریستی و تاریخی دارند و گردشگران بسیاری را جذب می کنند. غارها می توانند از معادن مهم و بزرگ باشند و مواد بسیار با ارزشی در آنها یافت می شود. در این موارد باید قبل از هر گونه بهره برداری از غار، نه تنها نظارت مستمر و مدیریت مناسب باید وجود داشته باشد، بلکه داشتن اطلاعات پایه از پارامترهای زیست محیطی نیز ضروری است.  برخی غارها آب مورد استفاده برای انسان ها را تامین می کرده اند و جوامع بسیاری در اطراف غارها در طول تاریخ  شکل گرفته اند. آب برخی غارها و چشمه های کارستی آب گرم ارزش درمانی داشته و مورد استفاده بوده اند.

اگرچه محیط زیست، بخش مهمی از ژئوتوریسم می باشد پس بایستی در حغظ آن کوشا باشیم.

در ایران دو سازمان هستند که در حفظ و نگهداری غار نقش بسزائی دارند که طی سال های اخیر با آموزش و بررسی های علمی توانسته اند در حفظ این میراث گرانقدر کوشا باشند. انجمن غار و غارشناسی ایرانیان و فدراسیون کوه نوردی و صعودهای ورزشی جمهوری اسلامی ایران

توصیه های ایمنی در بازدید از غارها

تحت هیچ شرایطی بطور انفرادی اقدام به غارنوردی نکنید، تهیه وسایل لازم، مطالعات قبلی و کسب اطلاعات برای ورود به غار، قبل از اجرای برنامه اقدامات و هماهنگی های لازم را با  نهادهای مربوطه و ذیربط به جهت همکاری و صدور مجوز رسمی انجام دهید.

 

 

 

به قول مولانا ..

یار مرا غار مرا عشق جگرخوار مرا           یار تویی غار تویی خواجه نگهدار مرا

نوح تویی روح تویی فاتح و مفتوح تویی        سینه مشروح تویی بر در اسرار مرا

نور تویی سور تویی دولت منصور تویی      مرغ که طور تویی خسته به منقار مرا

نویسنده و تنظیم کننده : عبدالرضا ابراهیمی

مطالب مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

اینها را هم ببینید

بسته
بسته