غارنوردی

گردشگری یا حفظ طبیعت بی جان

 گردشگری دانش محوری است که از تلفیق میان رشته‌ای صنعت گردشگری یا حفظ و تفسیر جاذبه‌های طبیعت بی جان – همراه با مسایل فرهنگی مرتبط با آنها – در قالب ژئوسایت به عموم مردم بوجود می آید.

گردشگری آگاهانه و مسئولانه در طبیعت با هدف تماشا و شناخت پدیده‌ها و فرایندهای زمین‌شناختی و آموختن نحوه شکل‌گیری و سیر تکامل آنهاست. گردشگری از عوامل اصلی توسعه پایدار در سطوح اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و زیست محیطی است.

ایران باتنوع زمین شناختی، اقلیم متنوع و ویژگی‌های زمین‌شناسی گوناگون وطبیعت بی جان بی‌نظیر، می‌تواند از پدیده‌های زمین شناختی در سراسر کشور مانند غارها، تنگه‌ها، دره‌ها، مناطق فسیلی، دره‌های نشستی، و غیره بعنوان میراث‌های زمین شناختی در قالب ژئوسایت‌های بالقوه متعدد پس از تدارک زیرساختهای گردشگری به عنوان ابزاری کار ساز در راستای توسعه ژئوتوریسم و تاسیس ژئوپارک‌ها مورد استفاده قرار دهد.

امروزه غارهای توریستی در دنیا کم نیستد، غاریخی آرژانتین، اسکوک جان اسلوونی، لمن آمریکا، باتو مالزی، کرم شب تاب نیوزلند و فلوت نی چین برخی از اینها هستند که غار علیصدر ایران نیز در این دسته قرار دارد.

به اعتقاد کارشناسان، توریستی کردن غارها روش خاص خودش را دارد و نرده کشی، جاده سازی، نصب پله و یا سنگ فرش کردن برای دسترسی به غارها در دنیا منسوخ شده است و این پدیده های طبیعی به صورت کاملا بکر و دست نخورده در معرض دید علاقه مندان و توریست ها قرار می گیرند اما در ایران این گونه نیست. برای حفظ قندیل‌هایی که میلیون‌ها سال از عمر تشکیل آن‌ها می‌گذرد اقدامات موثری از جمله نصب دوربین‌های مدار بسته، استفاده از راهنمایان کاربلد و تعیین محوطه حضور گردشگر تا فاصله ۳۰۰ متری قندیل‌ها انجام شده است.

غارها جزو ذخایر طبیعی هر کشوری محسوب می شوند که باید مورد حفاظت قرار گیرند، اما بنا به اعتقاد برخی کارشناسان و غارشناسان آنطور که باید به غارهای ایران اهمیت داده نمی شود.

در حدود ۶ سال قبل، انجمن غار و غارشناسی ایرانیان با همکاری جمعی از دوستداران غار، دوم مهر ماه را روز (غار پاک) نامگذاری کردند، از آن روز به بعد در این روز اکثر غارها در سراسر کشور به صورت نمادین پاکسازی می شوند.

انسان برای دو منظور اصلی به غارنوردی می پردازد، نخست برای تماشا، ماجراجویی، تحرک، ارضای حس کنجکاوی، و خلاصه برای آن چه که در مقوله ی ورزش و گردش می گنجد، دوم، برای مطالعه و پژوهش درباره ی زمین.

مقوله ی نخست را بیشتر با نام (غارپیمایی)  و مقوله ی دوم را به عنوان (غار شناسی ) می خوانند.

غارپیمایی، خود دارای چند گرایش است، از پیمایش غارهای توریستی و تجهیز شده که همگان بی آن که مهارت ویژه ای به دست آورده باشند می توانند انجام دهند، تا غارنوردی های دشوار ماجراجویانه که به قصد شناسایی دهلیزهای ناشناخته یا برجا گذاشتن رکورد انجام می شوند.

دیدن یک غار برای هر کس، فارغ از این که ورزشکار باشد یا گردشگر، جوان باشد یا پیر، در یکی از زمینه های علمی متخصص باشد یا نه، با هدف خاصی وارد غار شده باشد و یا بدون برنامه ریزی قبلی گذرش به آن جا افتاده باشد و …، در هر صورت، تجربه ای است جذاب و خاطره ای ماندگار تماشای تزیینات غار مانندچکنده، چکیده، ستون ها، آبشارهای سنگی، و دیگر پدیده های غیرعادی زیر زمینی که به طور کلی “سنگال” یا “غار نهشته” نامیده می شوند، و پیمودن راه هایی که در هر پیچ، چشم اندازی بدیع فرا روی بیننده قرار می دهند، چیزی نیست که هیچ انسانی مایل به آن نباشد.

غارها، جلوه گاه های دیگری از تنوع ساختاری زمین و مکان هایی متفاوت با محیط مانوس سطح سیاره هستند که می توانند ما را به شناختی دیگرگونه از این جهان راز آمیز رهنمون شوند. از روزنه ی غارها است که می توانیم به حفره ها و دالان های پیچ در پیچ لایه های زیرین زمین راه یابیم و پدیده های شگفت انگیز ژرفای آن را ببینیم. غارپیمایی، فرصتی است برای کشف؛ امکانی برای شناخت؛ و راهی برای کاوش جهان تاریک درون این سیاره که دانسته هایمان از آن بسیار کم تر از آن چیزی است که از آسمان و کهکشان ها می دانیم.

غار؛ سکونتگاه، پناهگاه، و نهانگاه آدمیان در بسیاری از بخش های کره ی زمین بوده، غارها و اشگفت های طبیعی طی صدها هزار سال اقامتگاه یا پناه دهنده ی انسان از گزند سرما و گرما و جانوران مهاجم بوده اند. وجود سنگ نگاره بر دیواره ها ی درون یا مجاور دهانه ی شماری از غارها، آثار اجاق های باستانی و یا بقایای استخوان و سلاح، همچنین آثار کنده کاری یا سنگ چینی، نشانه هایی از حضور انسان در غارها است. در دوره های پس از غارنشینی که انسان در خانه های…، باز هم به صورت های گوناگون به غارها رفت و آمد داشته است.

کوهستان‌ها همیشه محل ریزش برف و باران بیشتری بوده و به خاطر سرمای بیشتر و تبخیر کمتر، ذخیرگاه آب برای دشت‌ها بوده است. برف و باران کوهستان، از درزها و شکاف‌های کارستیک به دل زمین می‌رود و تشکیل پونور یا غار را می شوند. غارها اکنون بسان مخازن بزرگ آبی عمل می‌کنند و مقدار متنابهی از آب‌های شیرین سطح زمین را در دل خویش نگاه داشته اند،  بطوری‌که غارها انتقال دهنده آبهای کارستیک هستند و آب شرب ۲۵% از جمعیت جهان از منابع آب موجود در سنگهای کارستی تأمین میشود،  بی گمان غارها را می‌توانیم قلب تپنده‌ی آن بدانیم.

 

غار ایوب

 

عکس غار ایوب در شب

غار ایوب یکی از غارهای استان کرمانبر روی کوه ایوب در جنوب شرقی شهر دهجدر شهرستان شهربابکقرار دارد. منشأ این غار گدازه های آتشفشانی است. بر اساس بررسی‌های باستان شناسی در گذشته محل سکونت بوده است. آثار دوره اشکانیبه راحتی در این غار دیده می‌شود.اصلی‌ترین مشخصه غار ایوب دهانه بسیار بزرگ با ۱۱۰ متر طول و ۹۰ متر ارتفاع می باشد که بزرگترین دهانه غار در ایران می باشد. با ارتفاع حدود۳۲۰۰  متردر منطقه کوهستانی دهج که جزو کوه های رشته مرکزی ایران است قرار دارد. این غار تا کنون بزرگترین دهانه غار آذرین ایران می باشد.

بطور کلی این منطقه از لحاظ اقلیمی دارای تابستانهای معتدل و خشک و زمستانهای نسبتاً سرد و خشک می باشد. میانگین درجه حرارت سالانه ۵/۱۴ درجه سانتی گراد، حداکثر مطلق درجه حرارت ۳۵ درجه سانتی گراد در ماههای تیر و مرداد و همچنین حداقل مطلق دما ۱۸- درجه سانتی گراد در ماههای آذر و دی به وقوع می پیوندد. میزان بارندگی سالانه ۱۳۵ میلیمتر گزارش شده است. جهت باد غالب جنوب بوده که برابر ۲۹۷ مورد در طول سال ثبت شده و جهت باد بعدی که بیشترین وزش را داشته جهت غرب می باشد که در طول سال ۲۵۵ مورد ثبت شده است.

دهج با دارا بودن سیمای کوهستانی در بخش های مرکز و جنوب و همچنین دشت های وسیع در بخش شمالی از چشم اندازهای منحصر به فردی برخوردار می باشد. عمده رسوبات منطقه دهج مربوط به دوران سنوزوئیک می باشد که شامل زیر دوره های پلیوسن تا پلیوستوسن می باشد. این منطقه از لحاظ سنگ شناسی شامل کنگلومرا، گرانیت سیلتستونی، گرانودیوریت و رسوبات ولکانیکی مانند داسیت و آندزیت می باشد. حداکثر ارتفاع۳۴۴۰ متر مربوط به کوه ایوب و حداقل ارتفاع۱۶۳۰متر در حوالی کفه گورخری می باشد.

این غار خسته از گذر زمان در دل کوه چنان خستگی از تن می‌زداید که بزرگترین دهانه را با ۱۱۰ متر طول و ۹۰ متر ارتفاع به نمایش گذارده است. اشکال لانه زنبوری بر زیباییهای غار ایوب افزوده اند. این اشکال در اثر برخورد دانه های ماسه با سنگ میزبان داسیت، بوجود آمده است.

در درون غارچند مکان مختلف وجود دارد که پس از ورود  کمی بالاتر در سمت حوضچه جایگاهی هموار و صاف قرار دارد که در مرکز آن چاله کوچک هاونگ مانندی به چشم می خورد که به نام هاونگ یا حوض آرزو معروف است.  در سمت جنوب غربی غار در دل دیواره نازکی از صخره سوراخی دایره مانند با قطر کمی وجود دارد که به سوراخ حلال و حرام مشهور است و بازدیدکنندگان سعی می کند با سر و به صورت خوابیده از آن عبور کند. در بین حوضچه و سوراخ حلال و حرام جایگاههایی برای نشستن و استراحت زائرین خسته است که منزلگاه نامیده می شود.در این مکانها محل استراحت، نماز گذاردن، نهار و شام خوردن است البته در زمانهای نه چندان دور بیشتر برای اتراق شبانه استفاده می شد ولی امروزه این کارکرد منزل گاه رو به تضعیف است امروزه بیشتر برای استراحت کوتاه مدت و عبادات استفاده می شود.

کمی  بالاتر از منزلگاه زیارتگاه و جایگاه بچه مهتابی ها قراردارد در محل زیارتگاه محلی گود شده شبیه به ردپای انسانی با فیزیک بدنی قوی وجود دارد که آن را منتسب به حضرت ایوب می دانند.

در سمت راست ورودی غار در ارتفاع دیواره قسمتی تو خالی است که بایستی با نردبان به آن دست یافت، مردم در زمانهای دور در جلوی آن دیواری ساخته بودند که آنها را در مقابل دشمنان و رقبایشان و سرما و گرما محفوظ نگه می داشت.
در پایین کوه که نقطه آغاز صعود به غار است سنگ بسیار بزرگی وجود دارد که به سنگ بارانداز معروف است. زیرا گردشگران می توانند با وسایل خود را گذاشته و بقیه راه را مجبورند پیاده طی کنند که چیزی حدود یک ساعت زمان می برد.  غار ایوب یکی از زیباترین دیدگاه‌های طبیعت را در دل کوه ایوب ایجاد کرده است.

 

سخن آخر

در کشوری مانند ایران که از منابع طبیعی بسیار زیبا و متنوع برخوردار است، گردشگری جایگاه ویژه ای دارد. آماده سازی زیرساختهای گردشگری و حفاظت از منابع  گردشگری طبیعی در هر منطقه باعث توسعه این فرایند در آن مکان می گردد. گردشگری از عوامل اصلی توسعه پایدار در سطوح اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و زیست محیطی است،ولی نکته ای که باید در خصوص فعالیتهای طبیعت گردی مورد توجه قرار گیرد حفظ و پایداری مکانهای مورد بازدید است. یعنی هدایت گردشگران به نحوی که محل مورد بازدید برای نسل‌های آینده هم همان‌طور باقی مانده و قابل استفاده باشد. غارهای ایران در حیطه گردشگری از دو دیدگاه غارپیمایی و غارشناسی دارای اهمیت هستند و جزو مناطق پر بازدید حساب می شوند. دیدن این مکانهای ژرف و پر مخاطره برای طرفداران غارپیمایی و محققان خالی از لطف نیست. حفاظت غارها در کنار بهره وری و لذت کنکاش در این حفرات زیرزمینی از اهمیت زیادی برخوردار است.  زیرا مشاهده میکنیم که مردم علاقمند به غارها در هر منطقه به بازدید غارها می روند و همین امر به مرور زمان می تواند در اثر عدم رعایت نکات حفاظتی در غار باعث تخریب شدید و بدون بازگشت آنها شود. از جمله غارهایی که در استان کرمان بازدیدکنندگان بسیاری دارد غار ایوب است. در میان غارهای ایران، این غار دارای بزرگترین دهانه است که در سنگهای ولکانیکی تشکیل شده است. غار ایوب بر اساس بررسی‌های باستان شناسی در گذشته محل سکونت بوده است. آثار دوره اشکانیبه راحتی در این غار دیده می‌شود. همچنین در دیواره غار اشکال فرسایشی لانه زنبوری تشکیل شده اند که منظره غار را برای بازدیدکنندگان چشم نوازتر کرده است. در داخل غار محلی وجود دارد که افراد در آنجا به استراحت و صرف خوراک می پردازند. مسلما غار ایوب با زیباییهایی که دارد همچنان مورد بازدید علاقمندان از سراسر کشور قرار می گیرد. پس برای پایداری و مداومت گردشگری در منطقه غار ایوب و حفظ این مکان در سالهای آینده باید از هم اکنون در حفظ و نگهداری آن کوشید. 

شیخ اجل چه خوش فرمود:

یکی بر سر شاخ و بن می‌برید                خداوند بستان‌ نظر کرد و دید

بگفتا که این مرد بد می‌کند              نه بر من، که بر نفس خود می‌کند.

 

غار اثر مقدس و زیبائی است به نویسندگی آب، کارگردانی زمان و تهیه کنندگی خالق زیبائی ها

تهیه و تنظیم : عبدالرضا ابراهیمی، مسئول کمیته غارنوردی هیات کوه نوردی استان کرمان، عضو انجمن غار و غارشناسی ایرانیان

مطالب مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

اینها را هم ببینید

بسته
بسته