غارنوردیگزارش‌ها

گزارش علمی غار میرزا

به نام آفریدگار جان و جهان

غار میرزا

ایران – کرمان 

بخش اول:اطلاعات عمومی و زیست شناسی غار

بخش دوم: اطلاعات زمین شناسی و غارشناسی 

نگارندگان

زینب یوسفی پور

zeinabyk@yahoo.com

شیرین بهادری نیا

Hurmazd1@yahoo.com

پاییز ۱۳۹۴

  بخش اول

روستای داوران در ۳۰ کیلومتری شرق رفسنجان و بین راه رفسنجان زرند قرار دارد. روستای داوران به دلیل سرسبزی، واقع شدن در ارتفاع، داشتن باغات میوه از نقاط بسیار دیدنی در این شهرستان است. اطراف این روستا در میان ارتفاعات متعددی احاطه شده است که معروفترین آنها کوه کوسه‌است وجه تسمیه آن به دلیل سنگی بودن کامل و عدم رویش گیاهان در آن است.آب قنات داوران تاچند سال پیش به عنوان بهترین آب در کل منطقه رفسنجان شناخته می‌شد. در بالا ده و پایین ده ۲ برج با قدمت بیش از ۱۰۰ سال وجود دارد که برای محافظت از شر دزدان و راهزنان مورد استفاده قرار می‌گرفته است. اماکن زیارتی بی بی گوهر در ابتدای داوران و شفاخانه حضرت علی (ع) در بالای ده ازجمله بناهای تاریخی این روستا می باشند. بعد از این روستا پلی درمسیرجاده اصلی دیده میشودکه درسمت چپ آن جاده ای خاکی وجوددارد. بعد از طی کردن این مسیر  به دو راهی هایی می رسید که در تمام آنها باید راه سمت چپ را انتخاب کنید. این دو راهی های پی در پی شما را به روستای کوچکی می رسانند که نزدیک ترین روستا به غار محسوب می شود.

غار میرزا در روستای ده رنج واقع شده است. درباره ده رنج اقوال مختلفی وجود دارد بعضی آن را دره رنج گویندdare) (ranj وکنایه از جایی دارد که در آن زندگی به سختی میگذرد  ، بعضی دره رنگ (dare rang) می گویند واین به آن علت است که در قدیم از نوعی خاک رنگی که در کوههای اطراف بوده برای رنگ کردن پشم گوسفند و جدا کردن گله ها از هم استفاده می کردند.

وجه تسمیه غار

به گفته قدیمی های ده رنج ، نام غار به نام فردی به نام میرزاست که گوسفندی را از خان می دزدد ودر غار  مخفی میکند و چون چوپان خان گوسفند را داخل غار پیدا میکند از آن زمان غاربه نام میرزا معروف می شود و محلی ها به آن کتو میرزا می گویند.

غار درخرداد ماه ۱۳۸۷ توسط تیم غارنوردی امداد ونجات کوهستان جمعیت هلال احمر استان کرمان با همکاری هیات کوهنوردی به طور کامل شناسایی وثبت شده است. غار میرزا درانتهای دره رنج واقع درجنوب شرقی کمربند ساختاری بافق- باغین و در موقعیت جغرافیایی N303523; E561648 واقع است. دهانه غار در ارتفاع ۲۲۳۱ متری قرار گرفته است.

برای رسیدن به غار میرزا از روستای دره رنج وارد دره ای پر پیچ و خم میشویم درابتدای این دره چند درخت انار به چشم می خورد و جوی آب باریکی که در امتداد دره دیده می شود ودر برخی فصول درون آن اب می باشد قسمتی از مسیر را می توان با اتومبیل پیمود بعد از رسیدن به درخت چنار بزرگ مسیرحرکت ما با یک کوهپیمایی آغاز میشود بعد از حدود ۳۰ دقیقه  به دست به سنگ انتهای مسیر میرسیم که برای اطمینان بیشتردر هنگاه ریزش سنگ توصیه می شود افراد نزدیک به هم وبا فاصله کم حرکت کنند. دهانه غار با یک درخت پسته کوهی مشخص شده است(شکل ۱). ورودی غار تابلویی توسط سازمان هلال احمر استان کرمان نصب شده است (شکل ۲). در ابتدای دهانه غار دری وجود که قفل می باشد.  برای ورود به غار،کلید از مسوول هیات کوهنوردی شهرستان رفسنجان گرفته شد. با توجه به وجود جانورانی مانند خفاش در این غار، درِ کنونی مطابق با استانداردهای حفاظتی در غارها نیست و باید تعویض شود(شکل ۴). بعد از عبور از در فلزی غار در قسمتی از راهروی ورودی تعدادی عنکبوت بزرگ  وجیرجیرک توجه ما را به خود جلب میکنند (شکل ۵). بعد از پیمودن مسافتی کوتاه به یک دو راهی میرسیم ، در اینجا تیم به دو دسته تقسیم می شود ؛ تیم اول متشکل از خانم ها زینب یوسفی پور، شیرین بهادری نیا  و آقای احمد مهدیزاده برای کارشناسی غار وارد مسیر سمت راست شد وتیم دوم متشکل از آقایان عبدالرضا ابراهیمی، محسن مددی و امین جلال الدینی برای بررسی مسیر دوم و امکان پیمایش آن وارد مسیر سمت چپ شدند.

 

شکل۲- تابلوی نصب شده توسط نیروهای هلال احمر

شکل۱- دهانه ورودی غار میرزا و درخت پسته کوهی دهانه غار

شکل۳- دهانه غار میرزا . اعضای گروه  پیمایش.

 

 

شکل۴- در ورودی غار

شکل ۵- عنکبوت وجیرجیرک موجود در غار

 

در ابتدای مسیر سمت راست با ایجاد کارگاهی با گره خرگوشی با طنابچه انفرادی، فرودی کوتاه را انجام میدهیم. می توان این مسیر را بدون ابزار و بصورت دست به سنگ طی کرد. بعد از پیمودن مسافتی کوتاه به معلقی ۵۰ متری میرسیم. در اینجا با ایجاد کارگاه SRT افراد شروع به فرود می کنند.

شکل ۶- ابتدای مسیر سمت راست.

شکل ۷- ابتدای مسیر سمت چپ.
زیست شناسی و تجمعات جانوری در غار میرزا
عنکبوتها : خانوادهPholcidae (C. L. Koch, 1851)

اعضای این خانواده دارای شکم کشیده یا گرد، پاهای بسیار دراز و نازک، پنجه دارای بند کاذب  بوده و از اینرو به اشتباه به آنها عنکبوت های بابالنگ دراز[۱] می گویند. این خانواده دارای ۹۰ جنس و ۱۲۸۸ گونه می باشد. اندازه کوچک تا متوسط  mm)10 – 1) ، انتلجین، فاقد کریبلوم، کاراپاس کوتاه، وسیع وتقریباً مدور، ۶ تا ۸ عدد چشم که تقریباٌ کل کاراپاس را اشغال کرده، چشم های قدامی میانی کوچکترین یا غایب هستند، سایر چشم ها در ۲ دسته ۳تایی یا در توبرکلهایی هستند. کلیسر ها ضعیف و استوانه ای، پاها بسیار دراز و دارای ۳ چنگال، پنجه ها انعطاف پذیر، شکم گرد، سیلندری یا کشیده است. نرها دارای پالپ های پیچیده و بزرگ می باشند. رنگ بدن کرم با لکه های تیره تا قهوه ای متمایل به خاکستری و با علائم تیره می باشد. این خانواده گسترش جهانی دارند. در انواع زیستگاه ها یافت می شوند ولی در مناطق تاریک مانند غارها و زیر صخره ها بیشتر دیده می شوند. تارهایی در اشکال مختلف و با پیچ و تاب زیاد می بافند. ماده ها توده ای از تخمها را بدون پوشش با کلیسر حمل می کنند (مکاتبه با محمد جواد ملک حسینی، گروه جانور شناسی دانشگاه شیراز).

لارو  (Blaps) سوسک غار : یکی از جنس های متعلق به خانواده Tenebrionidae  از قاب بالان (coleoptera)  می باشد. این حشره خشک زی بوده و محیط های تاریک و مرطوب را برای زندگی ترجیح می دهد. حرکت و متابولیسم در آنها بسیار آهسته است و بر همین اساس طول عمر زیادی دارند. به مرحله نابالغ این حشرات (مرحله لاروی) می گویند، این لاروها ظاهری شبیه کرم خاکی دارند با این تفاوت که دارای قطعات دهانی آرواره دار و جونده و دارای چند زوج پا هستند . این سوسکها در دوران لاروی خود بسیار پرخور هستند واز انواع مواد آلی گیاهی و جانوری تغذیه می کنند . در محیط غار ، فضله خفاش ها ( گوانو)  محیط زندگی بسیار مناسبی برای لارو این حشرات هستند. جانور بالغ نیز جانوری تجزیه کننده (Decomposer) به شمار می آید . بنابراین این حشرات در تمیز کردن محیط غار اهمیت فراوانی دارند.

شکل ۹- سوسک بالغ. منبع عکس: سایت کوهنورد آزاد

شکل ۸- لارو بلاپس

خانواده خفاشهای نعل اسبیFAMILY  RHINOLOPHIDAE

علامت مشخصه این خفاش ها نداشتن گوشک در گوش ، وجود زایده برگ مانندی بر روی پوزه و سوراخ های بینی است ، این زایده ها نقش بسیار مهمی در سیستم تولید امواج ایفا می کنند.

برگه بینی شامل ۳ قسمت است :

  • قسمت پهن و مسطح پایین برگه که شباهت زیادی به نعل اسب دارد.
  • وسط برگه که شبیه زین است .
  • قسمت بالای برگه که شبیه نشتر است.

برگه بینی در گونه های مختلف اشکال متفاوتی دارد و اغلب به منظور تشخیص گونه ها مورد استفاده قرار می گیرد. خفاش نعل اسبی اغلب به صورت اجتماعی در غارها زندگی میکنند. در مناطق معتدل و سردسیر خواب زمستانی دارند.

در بعضی از گونه ها در موقع خواب زمستانی درجه حرارت بدن که معمولا ۴۰ درجه سانتی گراد است به ۴ درجه تنزل پیدا میکند. درموقع خواب زمستانی ، بال ها در اطراف بدن تامی خورد و حیوان به شکل یک گلابی آویزان شده از سقف در می آید (به طور کلی در موقع استراحت سرشان به سمت پایین است واز سقف آویزان می شوند ). این خفاش ها امواج صوتی را به جای دهان ازسورا خهای بینی  بیرون می فرستند به همین علت برخلاف اغلب خفاش ها معمولا دهانشان بسته است. از این خانواده تاکنون ۶ گونه شناسایی شده است.

شکل ۱۰- خفاش نعل اسبی  که در غار میرزا زندگی می کند

موش: خانواده زیباموشیان(Calomyscidae)  دارای یک جنس با نام کالومیسکوس یا زیباموش و هشت گونه می باشد. جنس زیباموش مدتها با تنها گونه   ( C. bailwardi)به عنوان جنسی تک گونه(Monospecies)   درنظرگرفته می شد. اعضاء این خانواده سابقا به عنوان هامسترهای دم دراز یا شبه موش در زیرخانواده کریسیتینه یا با نئوتومیدهای آمریکا قرار می گرفته اند. قبلاً براساس شباهت دندانهای آسیای اول آنها تصور می شد که این جوندگان هامستر هستند اما فاقد کیسه های گونه ای، غدد چربی و دارای دم بلند می باشند. زیبا موشها ارتباطی با هامسترهای واقعی ندارند و یک انشعاب قدیمی در فوق خانواده میوروئیده را نشان می دهند. درآخرین رده بندی که توسط ویلسون و همکاران (۲۰۰۵) انجام گرفت، جنس زیباموش در خانواده ای مجزا به نام زیباموشیان(Calomyscidae)  و در فوق خانواده میورویده قرار گرفت. دامنه انتشار افراد این خانواده: غرب پاکستان، سرتاسر افغانستان و ایران، جنوب سوریه، جنوب آذربایجان، غرب و جنوب ترکمنستان می باشد  و در زیستگاههای صخره ای و خشک مرتفع، دامنه کوه های واقع در نواحی معتدل، خشک و مناطق کوهستانی که از گیاهانی مثل بادام کوهی، پسته وحشی (بنه)، سرو، نخل و بلوط پوشیده شده است زندگی می کنند. از هشت گونه موجود در این خانواده، پنج گونه آن درایران پراکنده شده است: پراکنش گونه   (C. bailwardi) کوههای زاگرس درغرب، جنوب و جنوب غرب ایران در استانهای کردستان، ایلام، غرب اصفهان، شرق خوزستان، لرستان، فارس و غرب کرمان می باشد  . تاکنون مطالعه مولکولی با استفاده از تکنیک تعیین توالی DNA برروی گونه های ایرانی زیبا موش انجام نشده است. شکل ۱۱ بقایای یک موش را از همین گونه نشان می دهد. این بقایا در کف تالار اصلی غار دیده شده اند.

شکل ۱۱- بقایای تجزیه شده موش کالومیسکوس.

بخش دوم

زمین شناسی منطقه مورد مطالعه

منطقه مورد مطالعه در جنوب خاوری ایران، شمال شهر رفسنجان و در استان کرمان واقع شده است (شکل۱). حدود یک سوم بالایی منطقه مورد مطالعه که شامل دشت ها و رخنمونهای کم ارتفاع شمال یزدان آباد می باشد جزو اقلیم نیمه بیابانی شدید قرار گرفته است. میانگین بارندگی سالیانه برای ایستگاه رفسنجان ۸۵٫۳ میلیمتر، میانگین بیشترین دما ۴۰٫۸ و میانگین کمترین دما -۴۰٫۹ درجه سانتی گراد است.

رشته کوههای شمال روستای داوران بیشترین رخنمونهای واحدهای سنگی منطقه را در خود جای داده است. منطقه بازدید شده (غار میرزا) در واحدهای سنگی تریاس پسین قرار دارد. در این منطقه نیز مانند ورقه زرند، آرامش نسبی زمین ساخت پلاتفرم ایران مرکزی بعد از رسوب گداری نهشته های کربناته واحدهای سنگی شتری و اسپهک از بین رفته و به تدریج در اوایل تریاس پیسن جنبشهای آغازین رخداد زمین ساختی کیمرین پیشین سبب بروز تغییراتی در شرایط حوضه های رسوبی مربوطه شده است. نا آرامی های مزبور در بخشهای مختلف منطقه با شدت و ضعف های متغیر تاثیر نموده است، لذا پیامدهای متفاوتی داشته است. در برخی نقاط واحدهای شتری و اسپهک به کلی از آب خارج شده و در معرض فرسایش قرار گرفته اند و در تعدادی دیگر کم عمق شدن ناگهانی رسوبات مشاهده گردیده و نهشته های تخریبی و کم عمق شیل- ماسه سنگ تریاس پسین با همبری تند سنگ شناسی بر روی سنگ آهک اسپهک دیده می شوند در حالیکه در تعدادی دیگر از رخنمونها علیرغم انقطاع رسوبگذاری در مرز دو واحد، درون لایه های سنگ آهکی گاهی صدف دار سازند نای بند دلالت بر کاهش تدریجی عمق آب دارد. در معدودی از رخنمونها، گذر تدریجی و هم شیب از سنگهای آهک اسپهک به تناوب سنگ آهک و دولومیت بخش تحتانی سازند نای بند نیز دیده شده است. بدیهی است که در حوضه های متلاطم مربوطه، تغییر و تبدیل های جانبی رخساره ها به یکدیگر و اختلاف شدی ضخامت واحدها به فراوانی دیده میشود و نیز پیامدهای انبساطی متعاقب استرسهای متراکم کننده رخداد زمین ساختی مزبور سبب پیدایش گدازه های متوسط و بازی، توف و نهشته های آذر – آواری در بعضی افق های چینه شناسی سازند نای بند گردیده است.

شکل ۱٫ موقعیت جغرافیایی غار میرزا در ایران

شکل ۲٫ موقعیت روستای داوران و مسیر دسترسی به غار میرزا


تکتونیک و زمین ساخت
 

منطقه مورد مطالعه در حوزه ایران مرکزی و بخش جنوب شرقی آن واقع شده است لذا شرایط کلی ساختاری آن از قبیل چین خردگی های متوسط تا شدید، برگشتگی های متعدد، ساخت موزاییکی، روراندگیها و حرکات متناوب بلوکی تقریبا عمودی، یا چرخشهای بلوک ها را به فراوانی نشان می دهد. در این منطقه فقط نهشته های کواترنری چین نخورده باقی مانده اند. حضور رسوبات چین خورده پلیوسن در ناحیه حاکی از وجود تنشهای فعال در اواخر نئوژن میباشد که همراه با دیگر تنشهای اواخر سنوزوییک ظاهرا بیشترین تاثیر را بر ریخت شناسی فعلی منطقه داشته اند و فعالیتهای معاصر گسلهای کوهبنان و بافق- باغین (داوران) دلالت بر ادامه آنها تا زمان حال می باشند. در حال حاضر در نتیجه رخدادهای مهم زمین ساختی آلپی و بخصوص فعالیتهای زمین ساختی اواخر سنوزوییک که متاثر از حرکت به سمت شمال شرق تا شمال صفحه عربستان میباشد، در رشته کوههای شمال روستای داوران محورهای فعلی بیشتر چین خوردگیها راستای شمال غرب- جنوب شرق نشان می دهند و رشته کوههای مزبور در واقع به شکل یک کمربند چین خورده ولیکن در ابعادی بسیار کوچک در بین حوضه های فرونشسته طرفین  ظاهر شده است.

شرح مشاهدات

غار میرزا درانتهای دره رنج واقع درجنوب شرقی کمربند ساختاری بافق- باغین قرار دارد (شکل۱). دهانه غار در ارتفاع ۲۲۳۱ متر قرار گرفته است. این غار در سنگهای تریاس پسین تشکیل شده است و از لحاظ مورفولوژیکی از یک تالار نسبتا وسیع با ارتفاع  تقریبا ۶۰ متر، دو گذرگاه اصلی و چند انشعاب فرعی نه چندان وسیع تشکیل شده است. این شعبه ها بالاترین بخشهای  غاررا از لحاظ ارتفاعی تشکیل می دهند (شکل۳، نقشه غار). تالار اصلی و دو گذرگاه در زیر این مسیرها قرار گرفته اند. الگوی توسعه غار ساده و بدون پیچ و خمهای معمول در غارهای دیگر(مانند غار جفریز در بافت) میباشد. دهانه غار ماهیت انحلالی دارد و مقطع عرضی آن به شکل دایره است. این دهانه بخشی از یک انشعاب بالارونده از سیستم غاراست که در اثر حرکات زمین ساختی منطقه و جابجایی لایه های سنگی و فرسایش سطحی اکنون قابل رویت شده است و به عنوان مدخل غار مورد استفاده قرار می گیرد (شکل۴). دهانه در میان یک شکستگی نسبتا عریض قرار دارد و خط درزه به خوبی در این مسیر قابل رویت است.  تمامی شعبه های فرعی که بالاتر از تالار و در ابتدای غار وجود دارند به تالاراصلی راه دارند. این شعبه ها همگی منشاء انحلالی دارند و به ندرت آثار فروریزش در آنها دیده می شود.مورفولوژی بعضی از این مسیرهای فرعی حالت کشیده دارد و مشخص است که در زمان تشکیل از الگوی درزه ها تبعیت کرده اند. بخشهایی نیز در اثر حرکات بعدی منطقه دچار ریزش و تخریب شده اند. جابجایی لایه ها و تاثیر گسل در بخشهایی از شعبه ها ی ورودی غار دیده می شود (شکل۴).

شکل۳٫ نقشه غار میرزا

 

رسوبات این بخشها شامل اجزای آواری دانه ریز در حد سیلت و رس و ماسه و تالوس دهانه غار است. “…رسوبات واقع در دهانه غارها تالوس دهانه غار نام دارند. در ابتدای دهانه غار، رسوبات تالوس  شامل خرده های هوازده سنگهای اطراف و لایه های بالایی، خرده های چوب و ذغال، ذراتی که توسط باد حمل شده  و خاکهای طبقات بالای غار و قطعات کوچک فرو ریزشی می باشد.لایه بندی و جهت یافتگی در این رسوبات وجود ندارد. تالوس دهانه غار جورشدگی خوبی ندارد، اجزای رسوبی زاویه دار هستند  و ترکیب آنها به ترکیب سنگهای بالا، خاکهایی که به آنجا آورده می شود و گیاهان موجود در منطقه بستگی دارد …”(وایت، ۲۰۰۷) . رسوبات تالوس در غار میرزا شامل قطعات آواری واحدهای سنگی بیرون از غار و اجزای گیاهان به خصوص ریشه آنها می باشد. منظره زیبایی که در بدو ورود به غار به چشم می خورد ریشه های تیره رنگی است که از درون درزه های سنگ میزبان رشد کرده اند و وارد غار شده اند و به صورت رشته های باریک و تیره رنگ از دیواه ها و سقف مسیر ورودی غار آویزان هستند. در دیواره ها غارنهشته های ودوز مانند پاپ کورن و کورالهای سوزنی به صورت منطقه ای دیده می شود. بخش اعظم رسوبات تالوس دهانه غار میرزا همان رسوبات سطحی هستند که از راه شکستگیها وارد سیستم غار شده اند و فضای ایجاد شده را پر کرده اند (شکل۴).

شکل۴٫ چپ. دهانه غار که در میان یک شکستگی عریض قرار دارد. راست. در این عکس جابجایی لایه ها و در نتیجه جابجایی بخشی از تیوپ در سمت راست مشخص است. همچنین خط گسل در بالای تصویر قابل مشاهده می باشد.

 

شکل۵٫ چپ. یکی از شعبه های ورودی غار که ریشه گیاهان از اطراف  وارد آن شده اند. راست. محل ورود به تالار اصلی با یک فرود ۵۰ متری.

بعد از انشعابات بخش بالایی غار، در بخش زیرین یک حفره عظیم به ارتفاع ۶۰ متر وجود دارد که تالار اصلی غار میرزا را تشکیل می دهد. تفاوت شکل و مورفولوژی شعبه های فرعی با تالار اصلی یکی از جنبه های قابل توجه در غار میرزا است. در مقایسه با گذرگاههای غار و شعبه های بخشهای بالایی، این تالار به طرز قابل توجهی وسعت یافته است. فرایند فروریزش در این تالار بسیار شدید است. کف این تالار توسط بلوکهای عظیم سنگی پوشیده شده است سقف و دیواره های یک غار، استقامت چندانی ندارند و امکان ریزش آنها زیاد است. اندازه ی قطعات ریزشی از بلوکهای منفرد و کوچک تا ریزش کامل سقف و به وجود آمدن کولاپس در آن می باشد. در این میان واژه ی «فرو ریزشی» به توده های خرده شده لایه ها و سنگها که در کف غار ریخته شده اند گفته می شود (وایت و وایت، ۱۹۶۹). در تالار اصلی غار میرزا حجم این اجزای آواری در حدی است که نمی توان مورفولوژی اصلی کف غار را مشاهده کرد و کف غار کاملا با این رسوبات پوشیده شده است (شکل۵،۶). در این میان رسوبات آواری دانه ریز فضای بین بلوکها را پر کرده اند. بلوکهای فروافتاده بخشهایی از سنگ میزبان غار و تزیینات غار(ابر غار) هستند (شکل۵). به احتمال زیاد این بلوکها بعد یا در زمان حرکات تکتونیکی منطقه فروریخته اند زیرا روی بعضی از بلوکها آثار خش گسل به خوبی دیده می شود. در این شرایط  مسیرهایی که از زیر به تالار وارد می شوند یا به عبارتی شعبات پایین رونده پوشیده شده و قابل رویت نیستند. در غارها عوارض مهم مورفولوژیکی و زایشی توسط رسوبات پنهان می شوند، مخصوصا عوارض موجود در کف غارها (کلیمچاک، ۲۰۱۱). در بخشهایی از دیواره تالار حفرات نسبتا عظیمی وجود دارد که نهشته های شرایط فریاتیک در آنها بخوبی رشد کرده اند. به طور کلی بخش اعظم فضای داخلی تالار با نهشته های فریاتیک تزیین شده است. نهشته های فریاتیک به نام ابر غار(cave clouds) بر روی سنگ میزبان غار و لایه های سنگی یا همان دیواره غار تشکیل شده اند (شکل۶،۷،۹). ساختار های ابری در نتیجه آزاد شدن گاز Co2 از آبهای زیر زمینی بالا رونده و در زیر سطح استابی منطقه رشد می کنند. در این حالت کلسیت می تواند از هر جایی منشاء بگیرد و همراه آب زیر زمینی آورده شود. این ساختارها می توانند نشان دهنده سطح ایستابی قدیمه در منطقه باشند. ساختارهای ابری به ندرت در جهان مورد مطالعه قرار گرفته اند و تنها مطالعه دقیق و موردی روی آنها در غار دویل هول، نوادا میباشد. طی این بررسی معلوم شد یک شکاف عمیق تکتونیکی تا زیر سطح ایستابی منطقه دویل هول وجود دارد. دیواره های این شکاف کاملا با این ساختار ها پوشیده شده اند (پولیاک و همکاران،۲۰۱۳). نمونه های موجود در غار میرزا نیز از انواع تکامل یافته بوده و ضخامت آنها بیش از ۴۰ سانتی متر است (شکل۶و ۹). گفتنی است که ضخامت این اشکال در بخشهای مختلف فرق می کند، به عنوان مثال در شعبه های بالای غار ضخامت اشکال ابری کمتر بوده و حدود ۱۰ تا ۲۰ سانتی متر است.

شکل۶٫ راست. بلوکهای فروافتاده و رسوبات ریزشی. مشاهده می کنید که رسوبات آواری دانه ریز بین بلوکها را پر کرده اند. چپ بالا. غارنهشته های روی دیواره تالار اصلی، نمای دور. چپ پایین. نمای نزدیک غارنهشته هایی که در یک حفره بزرگ در دیواره غار رشد کرده اند. در ته تصویر و زیر نهشته های سوزنی اشکال ابری دیده می شوند.

در تالار غار روی اشکال ابری غارنهشته هایی به صورت انفرادی یا مجموعه ای از مخروطهای باریک و بلند تشکیل شده اند. تمام فضای تالار با این تزیینات پوشیده شده به نحوی که در بعضی از نقاط نهشته های ابری که در زیر قرار دارند به سختی قابل مشاهده هستند. فاز بعدی غارنهشته ها، پاپ کورنها، استالاکتیت ها، استالاگمیتها، پرده و ستون میباشند که نشان دهنده تغییر شرایط غار از فریاتیک به ودوز هستند. بعد از زهکشی غار، گذرگاهها و تالار خشک شده و جریانهای جوی از روی سطح از راه درزه ها و شکستگیها وارد سیستم غار می شوند. نتیجه این امر نهشته شدن تزیینات جدید غار بر روی غارنهشته های قبلی است. در بسیاری از نقاط غار پاپ کورنها در حال فرسودگی هستند و فاز هوازدگی در بیشتر نقاط تالار اصلی و بعضی از شعبه های فرعی غار دیده می شود. این فرسودگی باعث شده است تا یک سطح سفید رنگ روی تزیینات درون غار را بپوشاند یا غارنهشته های نوک تیز و تیغه ها حال گرد و مدور پیدا کنند و حتی در مواردی که هوازدگی توسعه یافته است سطح رویی

نهشته ها کاملا از بین رفته و لایه های تشکیل دهنده زیرین قابل مشاهده هستند (شکل۴،۶،۷).

شکل۷٫ بالا. غارنهشته های ابری   تالار اصلی به همراه نهشته های شرایط ودوز شامل پاپ کورنها. این نهشته ها در اثر هوازدگی در حال تخریب هستند. پایین. ابتدای گذرگاه شرقی که حالت پایین رونده دارد و با رسوبات فروریزشی پر شده است. ملاحظه می شود که موفولوژی کف گذرگاه کاملا پنهان است.

 

در منتهای شرقی و بخش غربی تالار اصلی دو گذرگاه وجود دارد. گذرگاه شرقی حالت پایین رونده دارد و از لحاظ اندازه و طول کوچکتر از گذرگاه غربی است. کف این گذرگاه نیز مانند دیگر بخشهای تالار اصلی با رسوبات فروریزشی و اجزای هوازده پر شده است. دیواره های این بخش از غار نیز پوشیده از تزیینات ابری و نهشته های ودوز می باشد. قبل از گذرگاه غربی یک مسیر تنگ و باریک وجود دارد که روند بالارونده دارد و برای رسیدن به گذرگاه دوم باید این مسیر طی شود. مورفولوژی این مسیر مانند یک تیوب بالا رونده است، به نظر می رسد که جریان آب از آن وارد سطوح بالاتر غار و گذرگاه دوم می شده است. در مسیر گذرگاه دوم غارنهشته هایی مانند پاپ کورن، پرده غار، استالاکتیت و استالاگمیت و ستون به چشم می خورند.

شکل ۸٫ راست. مسیر ورود به گذرگاه غربی. این مسیر برخلاف گذرگاه قبلی حالت صعودی  دارد. در سمت راست تصویر ابر غار کاملا با نهشته های جوانتر مانند پاپ کورن پوشیده شده است. چپ. بخشی از ابتدای گذرگاه غربی که دیواره های آن کاملا با نهشته های شرلیط ودوز پوشیده شده اند. ملاحظه می شود که اثری از اشکال ابری دیده نمی شود و کاملا پوشیده شده اند.

گذرگاه غربی نسبتا عریض تر بوده و لایه بندی سنگ میزبان غار به خوبی در این بخش مشاهده می شود. مسیرهای فرعی بالا رونده در سقف گذرگاه وجود دارد و به احتمال بسیار زیاد همان  محل خروج سیال در بوده اند.  شرایط فریاتیک در زمان تشکیل غار باعث شده است تا در این شعبه های بالارنده نیز نهشته های آهکی ابری شکل بگیرد (شکل۹). منظره ای که در این مکان توجه بیننده را جلب میکند این است که لایه های سنگی تماما با نهشته های عظیم و سفید رنگ ابر غار پوشیده شده اند. در بخشهایی از غار، این نهشته ها با تزیینات جوان تر ( پاپ کورن و پرده غار به رنگهای قهوه ای تا نارنجی پنهان شده اند ولی ساختار کروی و مدور آنها هنوز معلوم است (شکل۸).

شکل ۹٫ بالا راست. یک کانال بالارونده که محل خروج سیال از غار بوده است. ابر غار، پرده و پاپ کورن نیز در این بخش رشد کرده اند. بالا چپ. بخشی از گذرگاه غربی که ابر غار در سقف بخوبی تشکیل شده است. پایین راست. رشد پاپ کورن روی ابر غار. پایین چپ. ستون ، استالاکتیت و استالاگمیت.

رسوبات آواری کف گذرگاه شامل قطعات فروریزشی، اجزای هوازده دیواره غار، رسوبات سطحی می باشد. در انتهای گذرگاه مسیری وجود دارد که به بخشهای سطحی راه دارد و رسوبات ماسه ای از طریق آن وارد غار شده اند. این رسوبات تمام کف گذرگاه را پر کرده اند و بخش زیادی از فضای داخلی را به خود اختصاص می دهند. در قسمتی دیگر، یک مخروط ریزشی بوجود آمده است که حاصل ورود رسوبات روی سطح غار از راه شکستگی عریض آن بخش است. به عبارتی، بعد از رویدادهای تکتونیکی که در منطقه داوران رخ داده است درزه ها و شکافهای عریض در واحدهای سنگی منطقه ایجاد شده اند (سیستانی پور و همکاران، ۱۳۹۱). این درزه ها از سطح به درون غار راه دارند. رسوبات آواری روی سطح غار و خاکهای سطحی از طریق این فضاها وارد غار می شوند (ساسووسکی و میلروی،۲۰۰۷).

شکل ۱۰٫ گذرگاه غربی و رسوبات آواری کف غار. تصویر سمت راست رسوبات ماسه ای انتهای گذرگاه را نشان می دهد. در تصویر سمت چپ مخروطی وجود دارد که از تجمع رسوبات سطحی که از درزه وارد شده اند ایجاد شده است.

 

در غار میرزا جریانهای آبی قابل توجهی دیده نشد. همچنین اثری از جریانهای رودخانه ای و آبهای روان وجود ندارد. جریانهای بسیار ضعیف آبهای جوی از درزه ها وارد می شوند و بصورت جریانهای ورقه ای نازک روی دیواره های غار حرکت میکند. ممکن است این آبها در بخشهایی از غارو حفره های کوچک تجمع پیدا کنند. این امر کاملا به میزان بارندگی بستگی دارد. در حال حاضر تنها بخشهایی که درزه های فعال وجود دارند رطوبت دارند و رشد غارنهشته ها در این مکانها دیده می شود. به طور کلی اقلیم غار روند خشک شونده دارد و همین امر به مرور باعث از بین رفتن غارنهشته های قبلی (فریاتیکها) و هوازدگی بخشهای مختلف غار می شود. از بین رفتن پاپ کورنها و نهشته های جدید نشانه وارد شدن غار به فازهای نهایی و تخریب بیشتر است. فروریزش و سقوط بلوکهای عظیم در غار نیز از شواهد مراحل پایانی عمر غار است (گلیسون، ۱۹۹۸).

قدر دانی و تشکر

گزارش حاصل که در خدمت خوانندگان مشتاق و علاقمند قرار گرفته است حاصل همکاری و پشتیبانی دوستان عزیز و اعضای انجمن غار و غارشناسی ایرانیان در استان کرمان میباشد. مسلما انجام فعالیتهای پژوهشی و پیمایش غارها به تنهایی مقدور نبوده و تنها با همیاری تک تک اعضای یک گروه تحقیقاتی و اکتشافی به وقوع می پیوندد. بدین وسیله از تمامی  دوستان ارجمندم خانم زینب یوسفی پور، آقایان عبدالرضا ابراهیمی، محسن مددی، سید امین جلال الدینی، احمد مهدیزاده بی نهایت سپاسگزارم. نقشه غار توسط اعضای انجمن غار و غارشناسی ایرانیان در نمایندگی آذربایجان شرقی تهیه شده و در دسترس قرار گرفته است. لذا قدر دان زحمت های آقایان سعید ورزند، رحمان عباس پور، یحیی برزگری و اصغر احمدی می باشیم. همچنین از خانم محدّثه تهامی و آقایان محمد جواد ملک حسینی و  سعید شهابی که در بخش زیست شناسی و ارئه اطلاعات مورد نیاز با نگارندگان همکاری کردند سپاسگزارم. امیدوارم با تلاشهای پیگیر و حمایت این عزیزان و دیگر افراد علاقمند، در آینده فعالیتهای بیشتری در زمینه حفاظت و شناسایی غارهای استان کرمان به عمل آید.

شیرین بهادری نیا

کارشناس پژوهشی انجمن غار و غارشناسی ایرانیان

پاییز ۱۳۹۴

 

 

 

منابع

آقانباتی، س.، ۱۳۸۳- زمین شناسی ایران، سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور.

سیستانی پور، ع. پورکرمانی، م. آرین، م.،۱۳۹۱، توان لرزه ای محدوده رفسنجان – زرند،مجلع علوم زمین، سال بیست و یکم، شماره ۸۴، صفحه ۲۰۷ تا ۲۱۳.

ضیایی، ه. ۱۳۸۸ ، راهنمای صحرایی پستانداران ایران، کانون آشنایی با حیات وحش، تهران، ایران.

وحدتی دانشمند، ف.، شیخ االسالمی، م. و رفیعا، ر.، ۱۳۷۴- نقشه زمین شناسی ایران، سری ۱:۱۰۰۰۰۰، ورقه داوران) ۷۲۵۱(، سازمان زمین شناسی واکتشافات معدنی کشور).

References

Borror D.J., Delong D.M.,Triplehorn C.A. 1976 , Study of insects : An introduction . 4th ed Holt Rinehart and Winston, USA

Gillieson D. 1998. Caves: Processes, Development and Management, lackweil Publishers. 315 p.

Sasowsky ID, Mylroie JW. 2007. Studies of cave sediments : Physical and chemical recorders of climate change – Kluwer Academic / Plenum Publishers. New York, 329 p.

White EL, White WB. 1969. Processes of cavern breakdown: National Speleological Society Bullentin, v. 31, p. 83-96.

Polyak V.J., DuChene H.R., Davis D.G., Palmer A.N., Palmer M.V. and Asmerom Y., 2013.Incision history of Glenwood Canyon, Colorado, USA, from the uranium-series analyses ofwater-table speleothems. International Journal of Speleology, 42 (3), 193-202. Tampa, FL (USA) ISSN 0392-6672

 

Klimchouk A. B. 2011. Hypogenespleogenesis : Hydrological and morphogenetic perspective. (2nd ed). Special paper no.1, National cave and karst institute, Carlsbad, NM, 106 pp.

Animal.ijbio.ir

 

 

 

[۱]– Daddy long-legs

مطالب مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

اینها را هم ببینید

بسته
بسته